Hoe ontwerp je een school die tegemoetkomt aan de individuele behoeften van elke leerling, zonder daarbij in te boeten aan structuur en richting? Dit is een van de belangrijkste uitdagingen in de moderne pedagogiek. In elk klaslokaal bevinden leerlingen zich zelden op hetzelfde moment op hetzelfde niveau. Sommigen lopen ver vooruit, terwijl anderen meer tijd, andere methoden of extra ondersteuning nodig hebben, en geen enkele onderwijsaanpak kan die kloof volledig overbruggen.
Het Gymnasium Mainz-Mombach besloot zijn school zo in te richten dat deze uitdaging kon worden aangepakt. Als pas opgerichte school kreeg de instelling de zeldzame kans om niet zomaar bestaande structuren te kopiëren, maar om opnieuw na te denken over wat een school zou kunnen zijn. Het doel is een leeromgeving te creëren die individualisering mogelijk maakt, zonder daarbij de noodzakelijke structuur uit het oog te verliezen. Deze aanpak weerspiegelt het leidende principe van de school: „Rethinking school”. In principe betekent dit dat er leerervaringen worden gecreëerd die individuele groei ondersteunen, ruimte bieden voor verkenning en het onderwijs nauwer verbinden met het dagelijks leven van de leerlingen.
Christian Schlegel, docent aan het Gymnasium Mainz-Mombach, vat deze uitdaging helder samen:
"Leren is een zeer individueel proces waarbij kinderen hun sterke punten, zwakke punten, vragen en behoeften meebrengen. Dit kan niet centraal worden aangestuurd door één leerkracht voor veel kinderen tegelijk." Christian Schlegel, Docent
De strategieën van het Gymnasium Mainz-Mombach zijn gebaseerd op een duidelijk begrip van het leerproces: jongeren leren het beste wanneer ze serieus worden genomen en het vertrouwen krijgen om verantwoordelijkheid te dragen.
Dit inzicht komt in hun dagelijkse praktijk tot uiting in een hoge mate van vertrouwen. De leerlingen geven actief vorm aan hun dag, nemen beslissingen over hun leerproces en leren hun eigen behoeften te herkennen, te uiten en erover na te denken. Daarbij worden ze ondersteund en begeleid door docenten.
De rol van docenten op het Gymnasium Mainz-Mombach is dan ook veelzijdig. Docenten fungeren steeds vaker als leerbegeleiders en mentoren.
Dit omvat:
Dit leerconcept is gebaseerd op vertrouwen, en dat vertrouwen moet bewust worden opgebouwd door middel van duidelijke structuren, transparante processen en een gezamenlijke mentaliteit onder de Medewerker.
Centraal in de leeromgeving staat de „Learning Loft“. Dit is een open leerruimte waar elke leerling zijn eigen werkplek heeft, van waaruit hij zijn dag plant en organiseert.
De dag begint vaak met individuele planning. De leerlingen bepalen zelf aan welke taken ze willen werken, waar ze willen werken en welke ondersteuning ze eventueel nodig hebben. Zo ontstaan Groepen flexibele Groepen, maar ook periodes van geconcentreerd individueel werk en bewuste pauzes.
Deze werkwijze is bewust zo opgezet om tegemoet te komen aan verschillende leerbehoeften.
Twee gestructureerde leerformules spelen een centrale rol:
Bij vakgericht leren werken leerlingen aan duidelijk gestructureerde lesinhoud. Deze lijkt op traditionele lesmodules, maar is binnen itslearning georganiseerd als leertrajecten. Ze kunnen verschillende soorten materiaal bevatten, zoals teksten, video’s, oefeningen of digitale opdrachten. Leerlingen werken de lesstof stap voor stap door, begrijpen deze, passen deze toe en beoordelen deze in hun eigen tempo.
Bij Onderwerp leren worden onderwerpen met elkaar verbonden via een gemeenschappelijk thema. Een breder Onderwerp vanuit verschillende invalshoeken verkend. In itslearning kunnen de bijbehorende leermaterialen, opdrachten en leerstappen op één centrale plek worden samengebracht. Dit zorgt voor samenhangend leren dat inhoud met elkaar verbindt en de praktische toepassing ondersteunt.
Een voorbeeld hiervan is het project Your Dream Room’, waarbij wiskundige concepten zoals schaalberekeningen worden gecombineerd met creatieve en Taal opdrachten. In de Makerspace worden fysieke modellen gebouwd, terwijl er beschrijvingen in meerdere talen worden opgesteld.
Leren wordt daardoor niet alleen theoretisch, maar ook praktisch en creatief.
Hoewel het leren in deze open Persoonlijke instellingen heel individueel lijkt, is het systeem erachter duidelijk gestructureerd.
Een belangrijk inzicht dat we op school hebben opgedaan, is:
Individualisering werkt alleen als deze is gebaseerd op duidelijke en gestandaardiseerde structuren.
Leerformules, leerprocessen en leermiddelen zijn bewust op een consistente manier ontworpen, zodat leerlingen zich niet voortdurend opnieuw hoeven te oriënteren. Hierdoor kunnen docenten gerichte ondersteuning bieden waar dat het hardst nodig is.
Het itslearning speelt een centrale rol bij het samenbrengen van al deze elementen.
Op het Gymnasium Mainz-Mombach itslearning als een centraal platform dat leerprocessen structureert en ondersteunt.
De volgende video is in het Duits.
Het lesmateriaal wordt op één plek aangeboden, leertrajecten bieden houvast en leerlingen kunnen de lesstof in hun eigen tempo doorlopen. Bovendien zorgt het voor duidelijke en Eenvoudig tussen docenten, leerlingen en ouders of verzorgers.
Voor het schoolbestuur is de meerwaarde duidelijk:
"We gebruiken itslearning het platform alle lesmateriaal op één centrale plek aanbiedt. Elk kind moet zijn of haar eigen leertraject kunnen volgen."
– Ulf Neumann-Welkenbach, schoolhoofd
Door gebruik te maken van een leerbeheersysteem kan digitaal leren op een zinvolle manier in het dagelijkse schoolleven worden geïntegreerd en kan individualisering in de praktijk worden gebracht.
Ook de studenten zien het voordeel ervan:
"itslearning bij het leren omdat je het overal mee naartoe kunt nemen. Ik kan mijn opdrachten op de iPad meenemen naar verschillende ruimtes en hoef geen schriften of boeken mee te slepen."
– Emil, leerling uit de 7e klas van het Gymnasium Mainz-Mombach
Een bijzonder interessant aspect van het schoolconcept is de rol van de zogenaamde „Pilot Fishes“. Dit is een groep leerlingen die door hun prestaties extra verantwoordelijkheid krijgt en actief bijdraagt aan het vormgeven van het schoolleven.
Zo organiseren ze bijvoorbeeld rondleidingen voor bezoekers, leggen ze het leerconcept uit en begeleiden ze gasten door de school. Deze taken worden zelfstandig georganiseerd en laten zien hoe sterk de leerlingen bij de schoolgemeenschap betrokken zijn.
Dit model bevordert niet alleen verantwoordelijkheidsgevoel, maar ook zelfvertrouwen en communicatieve vaardigheden. De leerlingen ervaren dat hun rol verder reikt dan hun eigen leerproces en dat ze actief kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van de school.
Op het Gymnasium Mainz-Mombach zijn de voordelen van deze leerbenadering voelbaar in de hele schoolgemeenschap, zowel bij de leerlingen die ermee in aanraking komen als bij de docenten die dit mogelijk maken. Voor leerlingen is flexibiliteit bijzonder belangrijk:
"itslearning me enorm, want ik kan het overal gebruiken en het is heel flexibel."
– Emil, leerling uit de 7e klas van het Gymnasium Mainz-Mombach
"itslearning me omdat ik zelf kan bepalen wanneer ik een Taak heb afgerond."
– Sonja, Leerling het Gymnasium Mainz-Mombach
Voor docenten betekent dit een vereenvoudiging van hun werkprocessen:
"Voor mijn dagelijkse correctiewerk is dit een enorme opluchting. Het maakt ook veel dingen makkelijker als het om communicatie gaat."
– Christian Schlegel, Docent
Dit creëert meer ruimte voor wat in het onderwijs het belangrijkst is: leerondersteuning, feedback tijdens de lessen, Reflectie gerichte individuele begeleiding.
Digitalisering op zich verandert het onderwijs niet. Het maakt pas echt een verschil als het gebaseerd is op een duidelijke pedagogische visie.
Op het Gymnasium Mainz-Mombach is dat onderscheid van belang. Digitale hulpmiddelen zijn geen doel op zich, maar dienen ter ondersteuning van het leerproces, maken zinvolle feedback mogelijk en helpen leerlingen echt zelfvertrouwen te ontwikkelen bij het navigeren door de digitale wereld. Dit wordt ondersteund door een sterke technische infrastructuur en een doordachte aanpak van media-educatie, waarbij leerlingen worden aangemoedigd kritisch na te denken over hoe en waarom ze digitale hulpmiddelen gebruiken.
Schoolontwikkeling is een continu proces. Er wordt nagedacht over ervaringen, concepten worden aangepast en werkwijzen blijven zich ontwikkelen, want het opbouwen van een school die werkelijk elke leerling ten goede komt, is een voortdurende inzet, geen eenmalig project.
Het Gymnasium Mainz-Mombach laat zien hoe een schoolconcept eruit kan zien wanneer het consequent is afgestemd op de behoeften van de leerlingen, zonder daarbij uit het oog te verliezen wat in de dagelijkse praktijk goed werkt.
Individualisering betekent niet minder structuur, maar juist een betere structuur. Het vereist duidelijke systemen, betrouwbare processen en hulpmiddelen die de manier waarop docenten lesgeven en leerlingen leren ondersteunen. Op het Gymnasium Mainz-Mombach itslearning een centraal onderdeel van de verwezenlijking van de visie van de school.